De christelijke school en de kerk: een discussiestuk

De afgelopen jaren neemt het publieke en politieke debat over de onderwijsvrijheid toe. Binnen de christelijke gemeenschap is er überhaupt debat over de aard, positie en de toekomst van wat heet christelijke organisaties, of het nu gaat om christelijke school- en zorgorganisaties of politieke partijen.

Als de vrijheid van onderwijs onderwerp van discussie is, speelt vanuit de christelijke gemeenschap vaak de volgende redenering mee: het moet mogelijk zijn (dat is een recht, een vrijheid) dat kinderen en jongeren godsdienstig gevormd worden op een school, in het verlengde van de godsdienstige opvoeding thuis, en vaak ook in het verlengde van de geloofsgemeenschap of kerk. In hoeverre doet die wens recht aan de realiteit van de godsdienstige ontwikkeling en vorming van jongeren van vandaag?

Alle vorming, ook de levensbeschouwelijke en godsdienstige vorming, van kinderen en jongeren kent een eerste, oorspronkelijke verantwoordelijkheid bij ouders en de (geloofs)gemeenschap om hen heen. De stichting en instandhouding van christelijke scholen is een manier om die gemeenschap van een ondersteunende structuur te voorzien. Maar is deze structuur niet gebaseerd op oude organisatieprincipes die moeilijk meer passen bij deze tijd?

Gemeenschappen, ook geloofsgemeenschappen, van vandaag de dag vinden steeds minder hun basis in institutionele structuren. De nu opgroeiende generatie laat zich veel minder gelegen liggen aan institutionele verbanden en begeeft zich in godsdienstig opzicht steeds meer in informele, op elkaar opvolgende tijdelijke verbanden. De-institutionalisering en het vinden van een eigen identiteit in vloeibare, informele en soms digitale gemeenschappen zijn belangrijke kenmerken van deze tijd die de christelijke school voor de vraag stelt waartoe zij dient met het oog op kinderen en jongeren uit christelijke geloofsgemeenschappen.

Helemaal in lijn met wat genoemd wordt de individuele keuzemaatschappij is er een grote variatie aan overwegingen die een rol spelen bij christelijke ouders bij het kiezen van een school voor hun kroost. De band tussen de geloofsgemeenschap en de (christelijke) school is betrekkelijk los geworden en is soms actief doorgesneden. De christelijke school is minder dan vroeger een vanzelfsprekend en sterk onderdeel van wat je de geloofsgemeenschap zou kunnen noemen. Het is op zichzelf de vraag of de school er feitelijk nog onderdeel van is. Tegen deze achtergrond zou het oogmerk van de christelijke school de ontmoeting met diversiteit moeten zijn. Diversiteit binnen en buiten de eigen geloofstraditie.

Ontmoeting met (religieuze en culturele) diversiteit staat niet haaks op een christelijke vorming in het verlengde van de gezinsopvoeding en die van bijvoorbeeld de kerkelijke gemeente;  deze ligt daar juist in besloten. Van de school moet dan veel minder verwacht worden in te wijden in een particuliere geloofsgemeenschap. Veel meer is de rol van de school om op een veilige manier de ontmoeting met de ander te faciliteren. Daarbij geldt overigens wel dat de ontmoeting met andersdenkenden en andersgelovigen de constructie van de eigen (in de geloofsgemeenschap en traditie) gevormde identiteit verder op weg helpt en zeker niet in de weg staat.

Tegelijkertijd geldt voor kerken en geloofsgemeenschappen, en daarbij de ouders voorop, dat zij grotere voortrekkers moeten worden van de godsdienstige opvoeding van een nieuwe generatie. Deze tijd vraagt daarbij wel om een ander organisatieprincipe dan het principe van de institutionele structuren, en vraagt dus ook een andere verhouding tot de christelijke school. Het is aan ouders en geloofsgemeenschappen om daar op nieuwe manieren gestalte aan te geven. En het is aan de christelijke school haar beleid en (godsdienst)pedagogiek daar op af te stemmen.

Advertenties

Comments

  1. Kees Sinke says:

    “… de rol van de school is om op een veilige manier de ontmoeting … te faciliteren.” Akkoord, maar wat maakte – toen ik een jong (!) kind was – de school voor mij veilig genoeg? Een gemeenschappelijke basis van waaruit de wereld tegemoet werd getreden! Daardoor was die wereld voor mij (nog) niet seculier, ik mocht nog (!) naïef zijn. Er was een intens besef van betrokkenheid op God en voor mij was dat in de klas een conditio sine qua non. Ik kon me openen voor diversiteit buiten het vertrouwde omdat het meest wezenlijke voldoende met elkaar gekend werd. Dat bleek met name uit de liedjes. Alleen in een maatschappij die tot op haar allerdiepste basis principieel seculieer is, is de sociaal-religieuze veiligheid die ik toen behoefde en ontving nauwelijks relevant. In zo’n maatschappij zijn de mensen eerst seculier en vervolgens mogelijk ook nog eens gelovig. Maar dan is de huidige pluraliteit, waarin kinderen zich al dan niet in een gelovige gemeenschap ontwikkelen wel verloren gegaan!

  2. Vincenza says:

    Ja en daar zeg me wat Jos: “Tegelijkertijd geldt voor kerken en geloofsgemeenschappen, en daarbij de ouders voorop, dat zij grotere voortrekkers moeten worden van de godsdienstige opvoeding van een nieuwe generatie.” Mijn ervaring in een kerk vol drukke, hardwerkende ouders is dat het lang niet altijd duidelijk is hoe zij die geloofsopvoeding moeten vormgeven en zelfs voorleven… En in de kerk zelf? Ik denk dat ik bijna geen preek/kringthema over opvoeding gehoord heb de laatste jaren, alsof het geen thema is.
    Natuurlijk zijn ouders de eindverantwoordelijken en dat blijven ze ook als hun kinderen christelijk onderwijs volgen. Maar ik vind het als ouder best heel prettig om kinderen in relatieve eensluidende basisschoolcontext te laten opgroeien waarin christen-zijn ‘de basis’ is. Omdat het ook een gemeenschap biedt naast de kerk waar ouders van vriendjes blijken te geloven. Voor de middelbare school wel bewust andere keuze gemaakt, maar dan is t kind ouder en kan het ook diversiteit (met wat spiegelen aan ouders) vele malen beter aan.

    • Vincenza, bedankt voor je reactie. Je wijst op een kwetsbaar punt: drukke en hardwerkende ouders die geholpen zijn met een ondersteunende context. Alle ‘partijen’ zitten om ondersteuning verlegen…

  3. Erik Renkema says:

    Ik kan jouw concentratie op de eigenheid van een school met haar levensbeschouwelijke opdracht prima onderschrijven. Juist de plurale samenleving is herkenbaar in veel scholen en biedt daarom kansen voor het onderwijs. Ken je in dit verband het artikel van Paul Vermeer over de religieuze identiteitsvorming van kinderen, juist door de pluraliteit?
    In de lijn van je pleidooi voor levensbeschouwelijke ontmoeting: wat vind je dan van HVO/GVO op openbare basisscholen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: